چکیده
خوراک مرغ شامل اجزای متنوعی است که افزودنیهای غذایی یکی از بخشهای مهم آن محسوب میشوند. با وجود مقادیر کم، افزودنیها اثرات قابلتوجهی در عملکرد دام و طیور دارند. استفاده از آنتیبیوتیکها بهعنوان محرک رشد در تغذیه طیور از اواخر دهه ۱۹۴۰ در آمریکا آغاز شد، اما بهدلیل ایجاد مقاومت باکتریایی، وجود باقیماندههای دارویی در گوشت و اثرات نامطلوب بر سلامت انسان، تدریجاً محدود گردید و از ابتدای سال ۲۰۰۶ در اروپا بهطور کامل ممنوع شد. افزایش آگاهی مصرفکنندگان نسبت به اثرات باقیمانده آنتیبیوتیکها و تمایل به مصرف گوشت سالم، رشد استفاده از فیتوبیوتیکها در خوراک طیور را تشویق کرده است. در سالهای اخیر، اسانسها، عصارهها، روغنها و پودرهای گیاهی بهعنوان جایگزینهای طبیعی آنتیبیوتیکها در تغذیه طیور مورد توجه قرار گرفتهاند.
مقدمه
عصارههای گیاهی (فیتوبیوتیکها) از برگ، ریشه، غده یا میوه گیاهان دارویی و ادویهای استخراج میشوند. از میان فرآوردههای فیتوبیوتیکی، آویشن، مرزنجوش و سیر بهویژه مورد توجه پرورشدهندگان و پژوهشگران طیور هستند. پودرهای گیاهی از طریق بهبود طعم و افزایش مصرف خوراک، بر الگوی تغذیه و ترشح آنزیمهای گوارشی تأثیر میگذارند. افزودن عصارههای گیاهی به خوراک میتواند موجب تحریک ترشحات بزاق و شیره معده، افزایش آنزیمهای گوارشی و بهبود جذب مواد مغذی شود. این ترکیبات همچنین از طریق اثرات ضد میکروبی انتخابی و ایجاد شرایط مطلوب برای میکروارگانیسمهای مفید، تعادل میکروبی روده را به نفع سلامت حیوان تغییر میدهند. زردچوبه، پودر تهیه شده از پیاز زیرزمینی سیر کومالونگا، ادویه ای است که در آشپزی سنتی هندی کاربرد بسیار زیادی دارد و در صورت افزوده شدن در جیره های طیور، به میزان ۲۵/۰ درصد، موجب افزایش مصرف خوراک می شود (Wenk and Messikommer, 2002). وجود سیر و ترب کوهی (ریشه خردل) در غذا، تولید بزاق و شیره ی معده را تحریک می کنند. دامنه گستردهای از ادویه جات گیاهان و عصاره هایشان و فواید دارویی در رابطه با دستگاه گوارش مانند مسهل بودن،ضد اسپاسم و ضد نفخ ثابت شده است (Chrubasik et al, 2005). نتایج پژوهشی نشان داده است که، تعداد زیادی از متابولیت های ثانویه ی گیاهی، هم چون مشتقات ایزوپرن، فلاوونوئید ها و گلوکوزینولات ها در بدن حیوانات مثل آنتی بیوتیک ها و یا آنتی اکسیدان ها عمل می کنند (Halliwell et al, 1995). این اثرات موجب تقویت سیستم ایمنی، کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود عملکرد تولیدی در پرندگان میشوند، و فیتوبیوتیکها میتوانند نقش موثری در تقویت سلامت دستگاه گوارش و بهرهوری تغذیه داشته باشند.
نتیجه گیری
اگرچه تحقیقات گستردهای برای تأیید تمامی اثرات بالقوه عصارههای گیاهی انجام نشده است، شواهد کافی برای اثربخشی این ترکیبات در بهبود سلامت و عملکرد طیور در مواجهه با چالشهای باکتریایی، انگلهای گوارشی و اختلالات متابولیک وجود دارد و مطالعات بیشتر در شرایط تجاری مورد نیاز است.
